Küçüklerin veya akıl hastasının veli tarafından evlendirilmesinin kötüye kullanılması, ya da evliliğin bu kişilerin yararına olmaması her zaman ihtimal dahilindedir. Bu yüzden İslâm küçüğe ergin olunca, akıl hastasına da şifa bulunca kendisi hakkında akdedilen evliliği feshettirme hakkı tanımıştır. Bunlardan birincisine "hıyâru'l-büluğ", ikincisine ise "hiyâru'l-ifâka" denir.
Diğer yandan buluğ muhayyerliği hakkı, evliliğin baba veya dede dışındaki veliler tarafından yapılması durumunda söz konusu olur. Başka bir deyimle küçük, babasının veya dedesinin evlendirmesini ergin olunca da feshettirme hakkına sahip değildir. Delil, Hz. Âişe'ye ergin olunca böyle bir hakkın verilmemiş olmasıdır. Ancak baba günlük yaşantısında kötü tercihleriyle ünlü olur ve küçüğü ya da akıl hastasını fahiş ölçüde düşük mehirle veya dengi olmayan birisi ile evlendirmiş bulunursa, nikâh akdi geçerli değildir. (es-Serahsî, a.g.e., IV, 212, 213; el-Mevsılî, a.g.e., III, 94.)
Büluğ muhayyerliği, Hanefî mezhebinde, çok geniş bir veli grubuna, küçükleri izinsiz evlendirme yetkisi verilmesinin sakıncalarını önlemek gayesiyle kabul edilmiştir.
1917 tarihli Osmanlı H.A.K. ile erginlik çağına gelmeyen küçüklerin nikâhlarının hiçbir kimse tarafından akdedilemeyeceği, ergin kızın 17 yaşına, erkeğin 18 yaşına kadar velisine sorularak evlenebileceği, bu yaşlardan sonra ise velilerinin izni aranmaksızın evlenebilecekleri hükme bağlandığı için Osmanlı uygulamasında, belirtilen tarihten itibaren "buluğ muhayyerliği" nin pratik bir değeri kalmamıştır. (bk. H.A.K. mad, 7,10 vd