Mûsikî veya müzik (semâ',ğına) kadın veya erkek tarafından ses ve âlet (çalgı) ile icra edilen malûm san'atın bütün şubelerine şâmildir. İslâmi hüküm bakımından bu şube ve şekiller arasında fark vardır. Ayrıca müziğin icra edildiği yer ve maksadın da hükme tesiri söz konusudur.
Müziğin hükmünü tayin eden delillere geçmeden önce fıkıh mezheblerinin telâkkisini özetliyelim:
1) Hanefi mezhebine göre mûsiki icrası ve bunu dinlemek haramdır. Bu hüküm, deynek ve çubuğun bir yere ahenkli bir şekilde vurulmasını dahi içine almakta ve haram saymaktadır. (el-Merğinâni, el-Hidâye (kerâhiye bahsi)) Hükmün bazı istisnaları vardır: Savaşta vurulan kös ile düğünlerde çalınan tef.
Müzik başkalarına dinletmek için değil de kendini dinlendirmek ve yalnızlığı defetmek için yapılırsa İmam Serahsî'ye göre caizdir; Merğinâni'ye göre bu da haramdır. (İbn el-Hümâm, ag. esr., C. VI, s. 36.)
İmam Ebû-Yusuf'e sormuşlar: Düğün dışında, meselâ kadının ve çocuğun kendi evinde tef çalmasına ne dersin? Şu cevabı vermiş: Bunda kerahet yoktur. Aşırı oyun ve teğannî olursa onu mekruh görürüm. (el-Ayni. Ümdetu'l-Qâri, C. III. s. 359.)
Hanbeli mezhebi bu konuda —genel çizgileriyle— hanefi mezhebi gibidir.
2) İmam Şafiî ve Mâlik'ten ikişer görüş nakledilmiştir. Bunlardan birine göre bu iki imam müziği mekruh saymışlar, diğerine göre ise —yanında bir haram işlenmediği, harama âlet edilmediği takdirde— mubah görmüşlerdir. Şafii mezhebinden Gazzâlî ile malikilerden Kettâni'nin görüşlerine aşağıda daha genişçe yer verilecektir.
3) Zahiriyye mezhebi ile genellikle sofiyye tarikatleri mûsikinin bütün nevileriyle mubah olduğunu müdâfaa etmişlerdir. (İyi bir hülâsa için bk. S. Uludağ, İslâm acısından Mûsiki ve Semâ. İst. 1976, s. 168-187.)
Mûsikinin lehinde ve aleyhinde görüş bildiren fıkıh bilginleri bazı âyetlerle istidlal etmişlerse de (Lukmân: 31/6; Zümer: 36/18) bunların musikiyi hedef aldığı kesin değildir.
Hadislere gelince, Rasûl-i Ekrem (s.a.)'in düğün, bayram, karşılama gibi münasebetlerle icra edilen müziği tasvib ettiği, düğünlerde bunu teşvik eylediği sağlam rivayetlere istinad etmektedir.
Ayrıca müziğin —bir harama âlet edilmeden yalnızca saz ve ses müziğinin— haram kılındığına dair sahih hadisin bulunmadığı söylenmiştir. (Şevkâni, Nely, C. VIII, s. 107)
Faslı Abdulhay el-Kettânî, Hz. Peygamber devri kültür ve medeniyetinden bahseden iki büyük ciltlik eserinde (et-Terâtibu'l-idâriyye) mûsikiye 25, sayfa ayırmış, bütün çeşitleriyle caiz olduğunu gösteren deliller getirmiş, bu mevzuda yazılmış 20 eserin ismini vermiştir. (C. II, S. 120-145.) Bu müellifin tesbitine göre sahabeden Ömer, Osman, Abdurrahman b. Avf, Ubeyde b. el-Cerrâh, Sa'd b. Ebî-vakkas, Ebû-Mes'ûd. Bilâl, Abdullah b. ez-Zübeyr, Hassan, İbn Amr, el-Muğira b. Şu'be gibi zevatın müzik dinledikleri rivayet edilmiştir.
İmam Gazzâli İhya isimli eserinin 35 sayfasını bu meseleye ayırarak bütün söylenenleri tahlil etmiş, delilleri karşılaştırmış ve şu neticeye varmıştır:
Musikî ister ses ister âlet ile olsun tek hükme bağlı değildir: Haram, mekruh, mubah ve müstehab olabilir.
1) Dünya arzusu ve şehvet hisleri ile dolup taşan gençler için yalnızca bu duyguları tahrik eden müzik haramdır.
2) Vakitlerinin çoğunu buna veren, iştigâli âdet haline getiren kimse için mekruhtur.
3) Güzel sesten zevk alma dışında bir duyguya kapılmayan kimse için müzik mübahtır, serbesttir.
4) Allah sevgisi ile dolup taşan, duyduğu güzel ses kendisinde yalnızca güzel sıfatları tahrik eden kimse için müstehabdır. (C. II. s. 302.)
Gazzâlî incelemesini sürdürürken müziğin duruma göre ya mubah veya mendûb olduğunu, onu haram kılan şeyin kendisi değil, dıştan ârız olan beş sebepten ibaret bulunduğunu ifade ederek şöyle devam ediyor:
1) Şarkı söyleyen kadın olur, dinleyen de kadın sesinin şehvetini tahrik edeceğinden korkarsa dinlemek haramdır. Burada haram hükmü müzikten değil, kadının sesinden gelmektedir. Aslında kadının sesi haram değildir; ancak şehveti tahrik ederse Kur'an okumasını bile dinlemek haram olur. (Hanefilerden Buhâri sarihi allâme Ayni de «Bayramda iki cariyenin okuduğu şarkıyı Hz. Peygamberin ve Ebû-Bekr'in dinlediklerinden hareketle aynı neticeye varmıştır. Umdetu'l-Qârî, C. 3. s. 360.)
2) Müzik âleti içki meclislerinin sembolü olan âletlerden ise bunu kullanmak haram olur; diğerleri mubah olmakta devam eder.
3) Şarkı ve türkünün güftesi bozuk, İslâm inancına ve ahlakına aykırı ise bunu müzikli veya müziksiz söylemek ve dinlemek haramdır.
4) Gençliği icabı şehevi duyguların mahkûmu olan bir kimse aşırı derecede müziğe düşer, müzik onun yalnızca cinsî arzusunu tahrik ederse onun müzikten uzak durması gerekir.
5) Sıradan bir insanın müzik şehvetini de ilâhi aşkını da tahrik etmediği halde bütün vakitlerini alır, onu başka işlerden alıkorsa yine haram olur (C. II, s. 279-281. (özetlenmiştir.)).