1) İlaç ve tedavi:
Hastalık insana zarar veren, sağlığını bozan bir haldir; bu halin izâlesi, yeniden sıhhate kavuşmak için maddi manevi çarelere başvurmak tedavidir. Hastalığın sebepleri daima maddi değildir; mikrobik hastalıklar yanında ruhî, manevî sebep ve âmillere bağlı hastalıklar da vardır. Rasûl-i Ekrem (s.a.v.) «Göz değmesi gerçektir» diyerek bir manevî faktöre işaret buyurmuştur. (Buhâri, K. et-Tıb, 36; Müslim, K. es-Selâm, 41) Hastalığın tedavisinin hükmünü, fıkıh bilginlerinin şu üçlü taksiminden alabiliriz: Zararı gideren şeyler üçe ayrılır: Birincisi kesin olandır; açlık için ekmek, susuzluk için su gibi. İkincisi muhtemel (maznûn) olandır; tıbbî tedavilerin bir kısmı gibi. Üçüncüsü yüzde elliden az ihtimalli olandır; okuyarak tedavi gibi. Zararı gidereceği kesin olanı kullanmak farz, terk etmek haramdır. Muhtemel olanı yapmak iyidir; ancak terketmek haram değildir. Üçüncü nev'i yapmak ise tevekküle aykırı sayılmıştır. (Elmalılı, ag. eser, s. 6396 (Sirâciyye, İmadiyye ve Hindiyye'den naklen.))
Buna göre tıbbî tedavi kesin ise farz, ihtimalli ise mubah, hatta mendup olmaktadır. «Tedavi olunuz, çünkü derdi yaratan Allah, devayı da yaratmıştır.» (Buhâri, K. et-Tıb, 4, 12, 24...; Muvatta'. K. el-Ayn, 12. Ahmed Musned, 1/413, 446; 3/156) hadisi bunu göstermektedir.
2) Okuyup yazmak suretiyle tedavi:
Yukarıdaki üçlü taksimde bu çeşit tedavinin mubah olduğunu, fakat tevekküle aykırı telakki edildiğini gördük.
Okumak suretiyle tedavi hem Hz. Peygamber, hem de ashâb tarafından yapılmış, caiz ve müessir olduğu bu tatbikat ile anlaşılmıştır. Buhârî'nin tıb bölümünde ve diğer bölümlerde verdiği hadisler, bu nevi tedavide daha ziyâde Fatiha, İhlâs, Felâk, Nâs sureleri ile bazı duaların okunduğunu ifade etmektedir. Bu sûreler ve dualar nazar değmesi gibi manevi sebepli hastalıklara okunduğu gibi, yılan ve akrep sokması kabilinden maddi sebepli hastalıklara da okunmuş ve netice alınmıştır.
Bazı âlimler okuma gibi yazıp hastanın bir yerine asmak, tasa yazıp suyunu içirmek suretiyle yapılanı da caiz görmüşlerdir. (Elmalılı, ag. esr., s. 6397.)
Okuma ve yazma suretiyle tedavinin caiz olabilmesi için bazı şartlar vardır:
a) Okunan ve yazılan âyet, hadis veya mânâsı anlaşılan dua olacaktır.
b) Mânası bilinmeyen bir takım isim, harf ve rakkamlar kullanılmayacaktır.
c) Tıbbî tedavide olduğu gibi burada da şifâ verenin yalnız Allah olduğuna inanılacaktır.
d) Sevdirmek, nefret ettirmek gibi tedavi ile alakası bulunmayan, gayr-i meşru maksatlarla yapılmayacaktır. (Elmalılı ag. esr, s. 6397; A. Mahfûz, ag. esr, s. 424 vd.)
Cumhûr, meşru ve şartlarına uygun olan okuma ve yazma yoluyla tedaviden (rukye) ücret almanın da caiz olduğu hükmünü benimsemişlerdir. (el-Aynî, Umdetu'l-qârî, C. V, s. 647.)